Het gebeurt niet zelden dat een Belgisch inwoner, bijvoorbeeld naar aanleiding van zijn pensionering, besluit zijn vaderland in te ruilen voor de Spaanse zon.
Sinds januari 1993 heeft de Belgische wetgever een zogenaamde fictiebepaling in het leven geroepen die het mogelijk maakt om, in bepaalde situaties, een pensioenkapitaal dat na emigratie wordt uitgekeerd toch nog aan Belgische belasting te onderwerpen. Deze fictiebepaling bestaat er met name in dat de Administratie kan handelen alsof de betrokkene zijn pensioenkapitaal (bij fictie) nog heeft ontvangen vooraleer hij naar het buitenland emigreerde. De vraag die zich stelt is of deze bepaling ook kan worden ingeroepen voor onze Belg die zich ondertussen in Spanje heeft gevestigd.
Nemen we het voorbeeld van Jan en Mia.
Op 63-jarige leeftijd besluit Jan om zich samen met Mia, zijn echtgenote in Spanje te vestigen. In België heeft Jan gedurende zijn drukke professionele loopbaan, onder de vorm van een groepsverzekering, een mooi aanvullend pensioenkapitaal opgebouwd. Dit kapitaal zal hem op 65-jarige leeftijd worden uitgekeerd.
Door het feit dat het Dubbelbelastingverdrag dat tussen België en Spanje werd afgesloten voorrang heeft op de interne wetgeving van beide landen wordt de zogenaamde fictiebepaling buiten werking gesteld. In haar recente circulaire van 12 juli 2007 bevestigt de fiscus dan ook dat het aanvullend pensioenkapitaal van Jan en Mia in beginsel niet belast zal worden in België maar in de woonstaat Spanje. Om de vrijstelling van bedrijfsvoorheffing in België te verkrijgen dienen echter een aantal formaliteiten te worden nageleefd. Bovendien heeft België een aantal maatregelen getroffen om misbruiken te voorkomen.